Komîsyona Tenduristiyê a Jîngeh û Ekolojiyê ya Şaredariya Tuşbayê, di çarçoveya 5ê Pûşberê Roja Cihanî ya Jîngehê de, li ber Tesîsa Bermahiyên Hişk a Yekgirtî ya ku li Taxa Şabaxê ye, daxuyaniyeke çapemeniyê pêk anî.

Endama Meclisa Şaredariyê Rabîa Çakir daxuyanî li ser navê komîsyonê xwend, bal kişand ser wêranbûna jîngehê ya herêmê û pratîkên ku tenduristiya gel dixe gefê û banga lezgîn kir ku rayedar dest biavêjin pirsgirikê.

Çakir, hêmana ku dibêje " Her kes xwedî maf e ku di jîngeheke pak û hevseng de bijî " ya xala 56. ya Destûra Bingehîn bi bîr xist û diyar kir ku ew wekî nûnerên rêveberiya xwecihî, bi berpirsyariya parastina xwezayê û tenduristiya gel tevdigerin.

'Qada zibil ya kevin mîna bombeya li ber teqînê ye'

Di daxuyaniyê de hat gotin ku Tesîsa Bermahiyên Hişk a Yekgirtî ya li Taxa Şabaxê ji hêla paşvegerîna madeyên bikêrhatî ve fonksiyoneke girîng pêk tîne, lê qada gemarê ya kevin a ku berê weke cihê depokirina hovane hatibû bikaranîn û îro girtî ye, xetereyek mezin çêdike.

Rabîa Çakir, diyar kir ku qad ji ber kêmasiya bergiriyên rehabilîte û ewlehiyê bûye herêmeke bêqontrol û rewşa heyî wiha nirxand: "Xwarinên ku dîroka bikaranîna wan derbas bûne bi serobero li qadê têne rijandin, ev yek jî ajelên bêserî û çûkan dikişînin herêmê. Qirêjiya mîkrobiyel a ku ev heywan dikarin veguhezînin, xetereyek mezin ya tenduristiya gel ji bo cihên jiyanê peyda dike. Her wiha ji ber ku mohrkirina jorîn û qontrola xazê li gorî rêziknameyê nehatiye kirin, avên jehrî yên diherikin binê erdê tevlî ax û avên binerd dibin û digihîjin deverên niştecîhbûnê."

Çakir binxêz kir ku ev avên rijînê, ku bi taybetî bi barana gij re zêde dibin, xetereya gihîştina Gola Sixkeyê çêdikin û ev yek dibe bibe sedema hişkbûyîna girseyî ya masiyan di golê de.

Kanên komirê û ocaxên keviran gefê li herêmê dixwin

Di daxuyaniyê de ne tenê qada gemarê, ji yek sedemên wêranbûna jîngehî jî kanên komirê û ocaxên keviran yên navçeya Payîzavayê hatin nişandan û ev mijar jî hate rojevê.

Di daxuyaniyê de hat gotin ku di ocaxên keviran ku li herêmê dixebitin de, pergalên bantê yên girtî û kêmkirina tozê a bi avê yên ku mecbûrî ne nîn in û naxebitin, ewrên tozê yên pêkhatî zirarê didin zeviyên çandiniyê û tenduristiya gel dixin bin xetereyê.

Her wiha hat destnîşankirin ku di çalakiyên kankeriyê yên li Payîzavayê de riya çem hatiye guhertin, di hewzên bermahiyan de rijîn heye û ji ber tozên komirê li Taxa Şîlêrê mêşvanî û xweyîkirina pezên Nordizê zehmet bûye.

Sê bangên lezgîn ji komîsyonan

Endamên komîsyonê, ji bo pêşîgirtina li qeyrana ekolojîk a pêkhatî daxwazên xwe wiha rêzkirin: Qada depokirina hovane ya kevin a Şabaxê divê bi tevahî were girtin û mohrkirina jorîn were misogerkirin, xaz û avên ku diçin bin erdê bi pergalên îzolekirinê werin sekinandin. Pergalên qontrola tozê yên mecbûrî yên di ocaxên keviran ên navçeyê de yekser werin şixulandin û encamên vekolînê bi raya giştî re werin parvekirin. Çalakiyên kanên komirê li Payîzavayê werin rawestandin, destûrên jîngehê û lîsansên wan ji nû ve werin vesazkirin.

Daxuyanî, bi bangawaziya ji bo saziyên giştî ku peywira xwe bi cih bînin bi dawî bû û ev peyam hatin dayîn: " Em ê mafê cotkar, karker û raya giştî yê gihîştina ava paqij, hewaya paqij û jîngehek pak biparêzin. Em ê hem ji aliyê hiqûqî û hem ji aliyê civakî ve şopdarên vê wêranbûna ekolojîk bin."