Di civîna Gulanê ya Yekîtiya Bajarên Dîrokî de biryara piştgiriyê ji bo projeya “Deriyê Meherê” ya Şaredariya Tuşbayê hat dayîn. Projeya ku dê mîrateya Urartûyan derxe holê, di nav şeş projeyên pêşîn ên lîsteya piştgiriya yekîtiyê de cih girt.

Civîna 1emîn ya Meclisa Yekîtiyê ya sala 2026an a Yekîtiya Bajarên Dîrokî  li Enqereyê hate lidarxistin. Di civîna du rojî ya ku li Navenda Çandê a Kocatepeyê hate birêvebirin de, çalakiyên du salên dawî yên yekîtiyê hatin nirxandin, projeyên ku di çarçoveya “Piştgiriya Projeyên Seferberiya Mîrateya Bajarên Dîrokî” de hatibûn amadekirin hatin parvekirin û rêveberiya demkî a nû hate diyarkirin.

Projeya “Deriyê Meherê” ya ku ji aliyê Şaredariya Tuşbayê  ve hate amadekirin jî di civînê de bal kişand. Di civînê de projeya Deriyê Meherê di nav şeş projeyên ku divê bêne piştgirîkirin de cih girt. Di civîna ku hevşaredara şaredariyê Xanim Akkoş jî beşdar bû de, pêşkêşiyek berfireh li ser projeyê hate kirin û dîroka Deriyê Meherê ji beşdaran re hate vegotin. Projeya ku ji aliyê serokê yekîtiyê Mansur Yavaş ve bi taybetî hate xêzkirin, wekî yek ji xebatên herî baldar ên parastina arkeolojîk û mîrateya çandî li Anatolyayê hate nîşandan.

Bi vê projeya ku ji aliyê Meclisa Yekîtiya Bajarên Dîrokî ve di çarçoveya “Seferberiya Mîrateya Bajarên Dîrokî” de hate girtin nav lîsteya piştgiriya pêşîn de, armanc ew e ku pergala baweriyê, zanebûna endezyariyê û mîrateya dîrokî ya şaristaniya Urartûyan bê parastin û ji nifşên pêşerojê re bê veguhestin.

Cihên pîroz ên Urartûyan dîsa tê jiyandin

Tê zanîn ku Deriyê Meherê, ku li nêzî navenda Wanê li ser kevirên kalkerî yên çiyayê Zimzimê hatiye kolandin, di serdema Padîşahê Urartûyan Îşpîunî û kurê wî Menua de (820-810 berî zayînê) hatiye avakirin. Nivîsa bi xeta mixî ya ku di hundurê şikefta kevirî ya monumentî de heye, wekî belgeya fermî ya herî berfireh ya ku hiyerarşiya xwedayan û rîtuelên olî yên dewleta Urartûyan dihewîne tê pejirandin.

Nivîsa ku diyar dike ka ji bo xwedayên Urartûyan, bi taybetî Haldî, Teîşeba û Şîvînî di kîjan deman de û çi celeb qurban tên pêşkêşkirin, girîngiya dîrokî û çandî ya herêmê nîşan dide. Li gorî efsaneyên ku ji nifşekî bo nifşekî tên veguhestin, li ser vê cihê ku di nav gel de bi navê “Deriyê Şivan” jî tê zanîn, tê gotin ku derî bi peyvên veşartî vedibe û di hundurê wê de xezîne hene.

Herêm dê bibe muzeya vekirî

Di çarçoveya projeya ku ji aliyê Şaredariya Tuşbayê ve hatiye amadekirin û bi piştgiriya Yekîtiya Bajarên Dîrokî tê meşandin de, armanc ew e ku herêma dîrokî ya li derdora Deriyê Meherê bê parastin û ji bo geştugûzariyê bê bikaranîn.

Bi projeyê re, platformên kevirî yên ku di serdema kevn de rîtuel li ser wan dihatin kirin dê bên paqijkirin û bin parastinê de bên girtin. Herêm dê bi awayekî ku mêvan dikarin çanda Urartûyan li cihê xwe biceribînin wekî “arkeopark” û muzeya vekirî bê rêxistin.

Qada temaşeyê û rêberiya dîjîtal dê bê avakirin

Di çarçoveya xebatan de, li herêma ku li ser çavdêriya Hewza Wanê ye, bêyî ku zirarê bide xwezaya herêmê, ji materyalên darîn û pola sivik terasên temaşeyê dê bên avakirin. Bi vî awayî, mêvan dê hem avahiya dîrokî û hem jî dîmenên panoramîk ên herêmê mêze bikin.

Di çarçoveya projeyê de dê tabloyên agahdarkirinê yên pirzimanî, pergala rêberiya dîjîtal a bi QR kodan û rêyên mîrateya çandî jî bên çêkirin. Wateya nivîsên mixî, pergala baweriya Urartûyan û agahiyên derbarê efsaneya “Deriyê Şivanan” de dê bi naverokên dîjîtal ji mêvanan re bên veguhestin.

Nivîs dê bi awayê dîjîtal bêne parastin

Ji bo monumenta kevirî û nivîsên li Deriyê Meherê, xebatên skanera 3D ya bi sererastkirina bilind û rolovê jî dê bên kirin. Bi vî awayî, armanc ew e ku nivîsên dîrokî li hember şilbûnê bi awayê dîjîtal bên parastin û veşartin.

Tê payîn ku Projeya Deriyê Meherê a Şaredariya Tuşbayê ne tenê dê beşdarî turîzma çandî ya Wanê bibe, lê her wiha dê bibe sedem ku mîrateya Urartûyan di asta neteweyî û navneteweyî de zêdetir were dîtin.